BİN YIL ÖNCESİNDEN GÜNÜMÜZE UZANAN KÜLTÜR KÖPRÜSÜ
İlk kuruluşu 1812 yılına Sultan II. Mahmud Dönemine kadar uzanan Vahîd Paşa Yazma Eserler Kütüphanemiz, ülkemizde 14 ilde bulunan 21 adet Yazma Eser Kütüphanesinden biridir. 2012 yılından itibaren Vahit Paşa İl Halk Kütüphanesinden ayrı bir müdürlük olan Kütüphanemiz Şubat 2019 itibariyle 3355 Cilt El Yazma ve 12.233 Cilt Nadir Matbu Eser olmak üzere 15.000 cildi aşkın eser varlığıyla ülkemizde bu alanda önemli bir yerdedir. 1990’lı yıllarda asılları İstanbul-Osmanlı arşivlerine verilen Kütahya Şer’iyye Sicillerinin 11.000 sayfa tutan Mikrofilmleri kütüphanemizde bulunmakta olup, asıllarının birer kopyaları Osmanlı Arşivlerinden istenmiştir.
Kütüphanemizde yer alan eserlerimiz İslâmi İlimlerden (Tefsir, Fıkıh, Hadis, Akâid, Tasavvuf, Kelâm) Edebiyata, Tarih’ten Tıbba, Astronomi’den Felsefe’ye, Güzel Sanatlar’dan Fen Bilimlerine kadar geniş bir alanı kapsamakta olup, her biri dünya bilim ve medeniyet tarihine damga vurmuş Türk-İslam alimlerinin eserleri olan el yazma ve nadir matbu eserlerimizin ayrıntılı tasnif ve künyeleri çıkarılmıştır.
Orjinalleri günlük belli bir ısı-nem derecesinde; yangın, sel baskını, hırsızlık vb. tehlikelere karşı yüksek güvenlikli modern depolarında muhafaza edilen eserlerimizin dijital kopyaları oluşturulmuş olup, talep eden öğrenci, akademisyen ve araştırmacılar 100 varak’a (2000 sayfa) kadar ücretsiz dijital kopyalarından faydalanmaktadırlar. Ayrıca İstanbul yazmalarından başlanmak üzere yazma eserler basıma hazırlanarak bilim, sanat ve kültür dünyasının hizmetine sunulmaya başlanmıştır.
2015 yılında Ali Paşa Mh. Kütahya Lisesi Cd. No:2’deki 1447 m2’lik 2 katlı Kütahya İl Özel İdaresi eski hizmet binası, Kütüphanemize yeni hizmet binası olarak tahsis edilmiştir. Binanın gerekli bakım onarımı, ayrı ayrı yazma-basma eser depoları, kurs, eğitim, okuyucu salonları ve 224 kişilik konferans salonu, ferah çalışma ve personel odaları ile tanzim ve tefrişatı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığımızca yaptırılarak kendine yakışan bu yeni hizmet binasında hizmet vermektedir.
Ayrıca Kütüphanemizde; yukarıda bahsedilen ilmi-akademik çalışmaların yanı sıra, halka yönelik İl Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitimi Merkezi ile eşzamanlı ve sertifikalı ücretsiz Osmanlıca Kursları ve Hüsn-i Hât Kursları da devam etmektedir.
KÜTÜPHANENİN TARİHÇESİ
Osmanlı’da 19. Yüzyılın ilk yarısında yetişmiş önemli devlet ve siyaset adamlarından biri olan Kilisli Mehmed Emin Vahid Paşa (ö: H.1244/M.1828), Reisü’l-küttab’lık görevinden sonra Kütahya’da bulunduğu 1811–1812 yılları arasında, vakfiyesini de kendi el yazması ile yazdığı bu kütüphaneyi kurmuş ve Hafız-ı Kütüblüğüne Fikri Abdülbaki ve Mehmet Efendileri getirerek H. 9 Ramazân 1226 / M. 27 Eylül 1811 tarihinde halkın istifadesine açmıştır.
Kütüphanenin ilk kuruluş yeri; Kütahya Ulu Camii’nin (Yıldırım Bayezit Han Camii) son cemaat yerinin ana girişe göre sağ taraftaki merdivenle çıkılan , günümüzde Ulu Camii Yaşatma Derneği odası olarak kullanılan küçük bir odasıdır. Vahid Paşa, Kütahya’ dan ayrıldıktan sonra da kurduğu kütüphanesine yardımlarını sürdürmüş, Halep ve İstanbul’ dan kitaplar göndermiştir. Kuruluş kataloğunda 900 kitabı bulunan kütüphane, kısa sürede 1200 cilde ulaşmış, Mevlevihane ve Molla Bey kitaplıklarının da ilavesi ile bu daha da artmıştır. Daha sonra kapanan Mollabey Kütüphanesi ile Kütahya Mevlevihanesi’nin elyazmaları’da dahil edilmiştir.
1932 yılına kadar Ulu Camiinde faaliyetine devam etmiş, 1932 tarihinden sonra Vali Nusret Bey zamanında günümüzde halen Çini Müzesi olarak kullanılan Germiyan Dönemi İmaret binası Vahid Paşa Kütüphanesi olarak kullanılmıştır. Binanın rutûbet alması nedeniyle bir dönem tarihi el yazma ve eski harfli basma kitaplar harap olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.
Zaman içinde okuyucu sayısının ve kitap varlığının artması ile 1981 yılında Kütahya İl Özel İdaresince yaptırılan, Fuat Paşa Caddesinde Eski Hükümet Konağı bitişiğinde bir apartmanın 4.katına taşınmış bir süre sonra ise İstasyon caddesindeki şimdiki Öğretmen Evi’nin 1.katına taşınarak 2001 yılına kadar burada hizmet vermiştir.
2001 yılı Şubat ayında Ali Paşa Mah. eski Maliye binasının 3. katına (Türk Telekom binası yanındaki Menderes İşhanı binası)taşınmış, Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesi’nin 3.katında 70 m2’lik bir alanda hizmet vermiştir.
30.12.2010 tarihinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı’nın kurulmasıyla başkanlığa bağlı olarak Kütahya ilimizde de Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesinden ayrı olarak “ Vahid Paşa Yazma Eser Kütüphanesi Müdürlüğü ” kurulmuştur. 2 Yıl kadar kendine ait bir binası olmadan İl Halk Kütüphanesinin 3.katında 70 m.lik bir alanda hizmetini sürdürmeye çalışan kütüphanemiz, uzun hizmet binası arayışları ve yapılan girişimler sonucu Ali Paşa Mah. Lise Cad.No.2’deki toplam 1447 m2’lik 2 katlı Kütahya İl Özel İdaresi eski hizmet binası Kütüphaneye yeni hizmet binası olarak tahsis edilmiştir. Binanın gerekli bakım onarımı, ayrı ayrı yazma-basma eser depoları, kurs,eğitim,okuyucu salonları ve 224 kişilik konferans salonu, ferah çalışma ve personel odaları ile tanzim ve teşrifatı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığımızca yaptırılarak 05.10.2015 tarihinde, kendine yakışan bu yeni hizmet binasına taşınmıştır. Kütüphanemizin başlıca faaliyet alanı bu el yazma ve matbu eserlerin modern depolarda korunarak gelecek nesillere aktarılması, ayrıntılı tasniflerinin yapılarak künyelerinin ve dijital kopyalarının oluşturulması , başta İlahiyat, Edebiyat, Türk-İslam Tarihi, Sanat Tarihi, Güzel Sanatlar , Sosyoloji ,Felsefe alanlarında öğrenci ve akademisyenlere Yüksek Lisans ve Doktora düzeyinde kaynaklık yapmaktır.
2015 yılında Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesinden 3242 cilt el yazma ve 6771 adet Nadir Matbu eser varlığı ile ayrılan Kütüphanemizin eser varlığı, başta Eskişehir İl Halk Kütüphanesi Nadir matbu eserleri olmak üzere, Uşak İl Halk Kütüphanesi , Kütahya Müzesi, Uşak Müzesi, Afyon Müzesi, Kütahya Mrk. İmam-Hatip ve Simav İ.H.Lisesinde ve bazı ilçe müftülüklerin de bulunan nadir eserlerin devir alınması ve halktan gelen bağışlarla birlikte , 2019 Ocak ayı itibariyle, en eskisi hicri 4.asır tarihli (Miladi 11.Yüzyıl) olan, 3355 cilt El Yazma, yine en eskisi Hicri 1141 (Miladi-1729) tarihli 12.233 adet Nadir Basma Kitap olmak üzere toplam 15.588 adede ulaşmış olup, İslami İlimlerden, edebiyata, tarih’ten tıbba, astronomi’den felsefe’ye, güzel sanatlar’dan fen bilimlerine geniş bir alanı kapsayan bu eserlerin ayrıntılı tasnifi devam etmekte ve kütüphanemizin eser varlığı her geçen yıl gerek kamu-kurum kuruluşlarından gerekse halktan ve özel kuruluşlardan gelen bağışlarla artmaya devam etmektedir.
